3 Ağustos 2022
Tüketici Sözleşmesindeki Haksız Şartlar
6502 Sayılı Kanun’un 5. Maddesi gereğince, tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dahil edilen ve tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe sebep olan sözleşme şartları haksız şart olarak kabul edilirler.
Dolayısıyla bir sözleşme kaydının haksız şart olarak kabul edilebilmesi için, o kaydın tüketici ile müzakere edilmemiş olması ve o sözleşme düzenlemesi sebebiyle sözleşmeden doğan hak ve yükümlüklerin dürüstlük kuralına aykırılık teşkil edecek düzeyde tüketici aleyhine dengesizlik oluşturması gerekir. Buna ek olarak bir sözleşme kaydının haksız şart olup olmadığının belirlenmesi, sözleşme konusu olan mal veya hizmetin niteliği, sözleşmenin kuruluşunda var olan şartlar ve sözleşmenin diğer hükümleri veya haksız şartın ilgili olduğu diğer bir sözleşmenin hükümleri dikkate alınmak suretiyle sözleşmenin kuruluş anına göre yapılır.
Türk Hukuku’nda haksız şartlara ilişkin düzenleme 2003 Tarihli 4822 Sayılı Kanun’un 4077 Sayılı TKHK’ya haksız şartlara ilişkin bir değişiklik getirmesiyle yürürlüğe girmiştir. 4077 Sayılı Kanun’a eklenen (m. 6) haksız şartlara ilişkin düzenleme, tüketici sözleşmelerinde yer alan ve tüketiciyle müzakere edilmeksizin düzenlenen tüm sözleşme koşullarının yargısal denetimini kapsama almaktaydı. Bununla birlikte, bu yasaya istinaden çıkarılan Tüketici Sözleşmelerindeki Haksız şartlar Hakkında Yönetmelik Ek-1’de, haksız şart kabul edilen kayıtlar düzenlenmekteydi.
6502 Sayılı TKHK’nın yürürlüğe girmesiyle birlikte, 4077 Sayılı Kanun yürürlükten kalkmıştır. Bu yeni kanunda 4077 Sayılı Kanun’un haksız şartlara ilişkin düzenlemesi, yeniden kaleme alınmıştır. Buna ek olarak 6502 Sayılı TKHK’nın haksız şartlara ilişkin hükmüne (m. 5) istinaden çıkarılan tüketici sözleşmelerindeki haksız şartlara ilişkin bir yönetmelik yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Yönetmelik Ek-1’de, önceki yönetmelikte olduğu gibi, haksız şart sayılan kayıtlar içeren listeye yer verilmiştir.
Tüketici sözleşmelerindeki haksız şartlar ve bu bağlamda genel işlem koşullarına ilişkin bu yasal düzenlemeler sadece tüketicileri hedef almaktadır. Tüketici sözleşmesi olmayan sözleşmeler açısından genel işlem koşullarına ilişkin düzenlenme ise, konunun ele alındığı 1 Temmuz 2012 yürürlük tarihli 6098 Sayılı TBK ile beraber yürürlüğe girmiştir. Gerçekten tüketici sözleşmesi olmayan diğer özel borç ilişkisi kuran sözleşmeler açısından, TBK m. 20-25 hükümleri uyarınca genel işlem koşullarının denetimi yapılabilecektir.
